Sơn sắt mạ kẽm tốt là loại nhà sản xuất ghi rõ dùng được cho bề mặt kẽm, sơn lên bề mặt đã làm sạch, làm nhám đúng cách. Không có loại nào hợp cho mọi chỗ. Cổng, hàng rào, lan can nhà ở dùng sơn chuyên cho kẽm hoặc có lớp lót chuyên cho kẽm. Kết cấu thép mạ kẽm ở nhà xưởng nên dùng hệ sơn 2 thành phần, ngoài cùng phủ thêm lớp chịu nắng.
Ở Sơn Tavaco, câu khách hỏi nhiều nhất về sắt mạ kẽm là: "Sao sơn được vài tháng đã tróc?". Có ba nguyên nhân chính.
1. Mặt kẽm mới quá trơn. Sắt vừa mạ kẽm có bề mặt bóng và rất trơn. Sơn không có chỗ bám, giống như dán băng keo lên mặt kính dính dầu. Không làm nhám trước thì lớp sơn chỉ nằm hờ bên trên, gặp nắng mưa là bong.
2. Kẽm "kỵ" sơn dầu thông thường. Bề mặt kẽm có tính kiềm. Sơn dầu chống rỉ loại thường (gốc alkyd) sơn thẳng lên kẽm sẽ phản ứng với kẽm, các hãng sơn công nghiệp gọi là hiện tượng xà phòng hóa. Màng sơn mềm dần, mất độ bám, rồi bong thành từng mảng.
Sơn Tavaco đã gặp không ít trường hợp như vậy: sắt mạ kẽm nhưng không dùng sơn chuyên dụng, chỉ lăn một lớp sơn dầu thông thường. Chỉ sau vài tháng, màng sơn bong thành từng mảng, vì sơn dầu alkyd loại thường không bám chắc được trên mặt kẽm.
3. Kẽm cũ có lớp bột trắng và muối bám. Sắt mạ kẽm để ngoài trời một thời gian sẽ chuyển xám mờ và có lớp bột trắng. Không chà sạch lớp này thì sơn sẽ phồng rộp rồi bong.
Chuẩn bị bề mặt quyết định phần lớn độ bền của lớp sơn. Sơn tốt mà bề mặt làm ẩu thì vẫn bong. Trước tiên, anh chị xem sắt nhà mình thuộc trường hợp nào:
| Tình trạng | Nhận biết | Cần xử lý |
| Kẽm mới | Sáng bóng, sờ thấy trơn | Rửa sạch dầu mỡ, làm nhám nhẹ để sơn có chỗ bám |
| Kẽm để ngoài trời lâu | Xám mờ, quẹt tay thấy bột trắng | Chà sạch hết bột trắng và muối bám, rửa sạch, để khô |
| Công trình gần biển | Thường có muối bám trên bề mặt | Rửa muối thật kỹ; muối kẹt dưới sơn làm sơn phồng và bong sớm |
Sau đó làm theo 5 bước:
Cách pha sơn, lăn sơn và chờ lớp, anh chị xem thêm trong hướng dẫn thi công sơn.
| Sơn 1 thành phần (1K) | Sơn 2 thành phần (2K) | |
| Cách dùng | Mở nắp, khuấy đều là dùng | Trộn phần sơn với chất đóng rắn theo tỷ lệ của hãng trước khi dùng |
| Phù hợp | Cổng, hàng rào, lan can, đồ sắt nhà ở | Kết cấu thép nhà xưởng, môi trường khắc nghiệt |
| Ưu điểm | Dễ thi công, thợ nào cũng làm được | Trộn xong sơn cứng lại rất chắc, chịu va đập và môi trường tốt hơn |
| Lưu ý | Phải là loại ghi rõ dùng cho kẽm, hoặc có lớp lót chuyên cho kẽm | Trộn đúng tỷ lệ, dùng hết trong thời gian hãng quy định; nên để thợ có kinh nghiệm thi công |
Sơn 2 thành phần cũng không phải cứ dùng là chắc ăn. Sơn Tavaco từng gặp công trình chọn đúng dòng sơn 2 thành phần, nhưng thợ không quen loại sơn này nên nhầm lẫn: đổ thinner (dung môi pha loãng) vào chỗ của chất đóng rắn, và dùng chất đóng rắn như thinner. Sơn không đóng rắn được, màng sơn mềm, dẻo và bong tróc ngay sau khi vừa thi công. Vì vậy, khi mua sơn 2 thành phần, anh chị nên dặn thợ phân biệt rõ từng lon và đọc kỹ tỷ lệ trộn của hãng.
"Hệ sơn" là cả bộ các lớp đi cùng nhau: lót, giữa, phủ. Chọn đúng cả bộ quan trọng hơn chọn một thùng sơn đắt tiền.
| Hạng mục | Hệ sơn nên chọn | Lưu ý |
| Cổng, hàng rào, lan can nhà ở | Sơn 1 thành phần chuyên cho kẽm; hoặc sơn lót chuyên cho kẽm rồi phủ sơn màu ngoài trời | Đọc kỹ bao bì: có ghi dùng cho bề mặt kẽm không |
| Kết cấu thép mạ kẽm nhà xưởng | Hệ sơn 2 thành phần gốc epoxy, ngoài cùng phủ lớp PU (polyurethane) | Sơn epoxy để ngoài nắng làm lớp cuối sẽ bị bạc phấn (mặt sơn mờ đi, sờ thấy bột), nên ngoài trời phải có lớp phủ chịu nắng |
| Công trình gần biển | Làm sạch muối thật kỹ; dùng trọn một hệ sơn của cùng một hãng | Không trộn sơn nhiều hãng trong một hệ |
Sơn Tavaco hay nhắc khách: không phải chọn sơn tốt là được, mà là chọn sơn phù hợp với bề mặt và nơi lắp đặt. Cùng là sắt mạ kẽm, nhưng cổng nhà trong hẻm và kết cấu nhà xưởng gần biển cần hai cách làm rất khác nhau. Với nhà xưởng, anh chị gửi cho Sơn Tavaco hạng mục, diện tích và môi trường (trong nhà, ngoài trời, gần biển, có hóa chất không) để được tư vấn đúng hệ sơn epoxy sắt thép.
Dưới đây là các hệ sơn Sơn Tavaco hay tư vấn cho sắt mạ kẽm. Mỗi hệ đều theo tài liệu kỹ thuật của hãng, đủ lớp lót và lớp phủ, dùng sơn của cùng một hãng.
| Hạng mục | Hệ sơn gợi ý | Vì sao phù hợp |
| Cổng, hàng rào, lan can nhà ở | Lót Nippon Vinilex 120 Active Primer → phủ 2 lớp Nippon Tilac FD | Tilac FD là sơn dầu, dễ thi công, nhiều màu. Nippon yêu cầu lót Vinilex 120 trước khi sơn Tilac FD lên kim loại không chứa sắt như kẽm, nhôm. Bỏ lớp lót này là lặp lại đúng lỗi bong sơn ở trên |
| Kết cấu thép mạ kẽm nhà xưởng | Jotun Jotamastic 90 → phủ Jotun Hardtop XP | Jotamastic 90 là sơn epoxy 2 thành phần, Jotun cho phép dùng trên thép mạ kẽm. Hardtop XP là lớp phủ polyurethane dùng ngoài trời, giữ bóng tốt, che cho lớp epoxy khỏi bạc phấn |
| Kết cấu thép ở môi trường ăn mòn cao (gần biển, nhà máy) | Jotun Penguard Express MIO → phủ Jotun Hardtop XP | Penguard Express MIO là sơn epoxy có vảy sắt mica, Jotun khuyên dùng cho kết cấu thép ở môi trường ăn mòn cao, bề mặt gồm cả thép mạ kẽm |
Số lớp, độ dày và thời gian chờ giữa các lớp còn tùy bề mặt và môi trường thực tế. Anh chị gửi hạng mục cho Sơn Tavaco để được tư vấn hệ sơn và lượng sơn cụ thể.
Sơn sắt mạ kẽm có cần sơn lót không?
Tùy loại sơn. Có loại sơn 1 thành phần làm riêng cho kẽm, hãng cho phép sơn thẳng không cần lót. Sơn màu không ghi rõ dùng cho kẽm thì phải có lớp lót chuyên cho kẽm, ví dụ sơn Nippon Tilac FD lên cổng mạ kẽm phải lót Nippon Vinilex 120 Active Primer trước.
Sắt đã mạ kẽm rồi thì có cần sơn nữa không?
Không bắt buộc, nhưng sơn thêm có hai cái lợi: bề mặt đều màu, đẹp hơn (kẽm thường loang lổ từ bạc sáng đến xám), và thêm một lớp che chắn cho lớp kẽm bên dưới, nhất là ở vùng gần biển nơi kẽm bị ăn mòn nhanh hơn.
Sơn mạ kẽm lạnh có phải là sơn sắt mạ kẽm không?
Không. Sơn mạ kẽm lạnh chứa rất nhiều bột kẽm, dùng để tạo lớp bảo vệ tương tự mạ kẽm. Sơn sắt mạ kẽm là sơn màu để sơn lên bề mặt đã mạ kẽm. Hai tên gần giống nhau nên rất dễ mua nhầm.
Sơn lên sắt mạ kẽm bị bong hầu hết là do chọn sai loại sơn hoặc bỏ qua bước chuẩn bị bề mặt, hiếm khi do sơn kém. Hãy chọn sơn ghi rõ dùng cho kẽm (hoặc có lớp lót chuyên cho kẽm), rửa sạch dầu mỡ, làm nhám mặt kẽm mới, chà sạch bột trắng trên kẽm cũ, và chỉ sơn khi bề mặt khô hẳn.
Chưa chắc hạng mục nhà mình nên dùng loại nào, anh chị nhắn Zalo cho Sơn Tavaco kèm ảnh chụp bề mặt và kích thước, để được tư vấn đúng loại sơn và tính lượng sơn cần mua. Các dòng sơn dầu chống rỉ và sơn cho kim loại đều có sẵn tại cửa hàng.
CÔNG TY TNHH SƠN TAVACO
Về tác giả — Thiên Văn Tavaco
Chuyên gia tư vấn sơn tại Công ty TNHH Sơn Tavaco, hơn 15 năm tư vấn và phân phối sơn nước, sơn dầu, sơn epoxy, sơn chống thấm, sơn tàu biển, sơn sàn và sơn epoxy sắt thép cho công trình dân dụng, công nghiệp tại TP.HCM và các tỉnh miền Nam. Đại lý cấp 1 chính thức của Dulux (AkzoNobel), Jotun, Nippon, Seamaster, Kova và Sơn Hải Âu.